Poczucie wartości to coś co często kojarzymy z pewnością siebie, asertywnością, godnością i ich przeciwieństwami; uległością, brakiem pewności siebie. Ale czym tak naprawdę jest poczucie wartości?
Czym są „poczucie” i „wartość”?
Jeśli przyjrzymy się słowom, to mamy „poczucie” i „wartość”. Poczucie to coś co czujemy, coś co jest nam bliskie, coś przez co w pewnym sensie się definiujemy, być może w danej chwili albo bardziej stale. Wartość to coś co cenimy, czemu nadajemy pewną ważność, coś czego możemy bronić i coś o co możemy walczyć. I mieć tego poczucie.
Dlaczego trudno nam poczuć własną wartość?
Kiedy myślimy o poczuciu własnej wartości to utożsamiamy to często z sobą jako osobą, jako właśnie kimś ważnym, cennym. Problem często polega na tym, że nie potrafimy odnieść tego poczucia do własnej osoby, bo być może trudno nam się samym sobie zdefiniować.
Wartości jako fundament tożsamości
Patrząc na szerszy kontekst naszego istnienia, jest tak, że zawsze mamy jakieś wartości w życiu, które są dla nas ważne. Czasem są to wartości materialne, jak dom czy samochód. Czasem bardziej związane z naszym dobrostanem psychicznym, jak zdrowie czy rodzina. Czasem są to wartości definiowalne jako duchowe, np. prawda, wolność, uczciwość czy wiara w coś większego od nas samych.
Jeśli przykładowo naszą wartością jest wolność i naprawdę robimy coś co powoduje, że mamy jej więcej dla siebie i być może dla innych, to możemy mieć poczucie tej wolności. Może też być tak, że brakuje nam tej wolności i być może nic nie robimy by mieć jej więcej. Wtedy nasze poczucie wolności jest słabe, jest brakiem. Ale nawet w takiej sytuacji możemy zrobić coś by mieć jej więcej. Wolność jest czymś czego nie możemy dostać z zewnątrz, to jest coś co jest do wypracowania wewnątrz, to pewnego rodzaju postawa, wobec tego na co również nie mamy wpływu. Można czuć się wolnym w więzieniu i zniewolonym na wolności. To jest kwestia naszego wnętrza, naszej wewnętrznej pracy, by ją mieć w sobie – mieć poczucie wolności, a przynajmniej woli jej uzyskania. Nikt nie może nam zabrać wolności myślenia.
Prostym przykładem jest rodzina – możemy robić naprawdę wiele by nasi bliscy mieli się dobrze. Mamy wtedy po co wstawać z łóżka i mamy satysfakcję, gdy nasze wysiłki przynoszą efekty. Nie musimy wtedy myśleć zbyt o sobie, jesteśmy częścią czegoś większego. Możemy o to walczyć, poświęcać się. Jeżeli więc realizujemy ważną wartość to jednocześnie stajemy się jej częścią. Jesteśmy wartościowi poprzez nią. To jest właśnie poczucie własnej wartości. Realizowanie czegoś większego od nas samych. Czegoś z czym możemy się utożsamić i nie jest to nic osobistego w sensie egocentryzmu. To jest coś co można czuć, o co można walczyć, co można chronić, o co można dbać. To jest coś co pcha nas do wysiłku i nadaje sens temu wysiłkowi.
Nawet praca by mieć samochód i dbać o niego może być mobilizująca. I często jest dla wielu ludzi. Jedynie trudno polegać na samochodzie, gdy naprawdę robi się trudno. Łatwo też go stracić, bo prędzej czy później zardzewieje.
Wartości duchowe – trwały grunt pod nogami
Natomiast wartości duchowe nie rdzewieją ze swej natury i dlatego można polegać na nich nawet w chorobie czy samotności.
Być może to jest przewrotne stwierdzenie, ale poczucie naszej wartości to zaangażowanie się w coś co jest dla nas naprawdę cenne. Nasza wartość to nasze wartości, w które się angażujemy, przez co sami jesteśmy wartościowi.