Depresja egzystencjalna – gdy ciało mówi: dość, a DSM to za mało

Wprowadzenie

Depresja to jedno z najczęstszych i najbardziej mylących zaburzeń psychicznych naszych czasów. Z jednej strony mamy medyczne klasyfikacje, takie jak DSM-5, które pomagają rozpoznać objawy. Z drugiej strony coraz częściej dostrzegamy, że to, co nazywamy depresją, często jest głęboką reakcją organizmu i psychiki na wieloletnie przeciążenie, poczucie braku sensu i duchowe zmęczenie.

Depresja według DSM-5

Według DSM-5 depresja to zaburzenie, które rozpoznaje się na podstawie zestawu objawów, takich jak:

obniżony nastrój,
brak energii,
trudności ze snem,
problemy z koncentracją,
brak zainteresowania,
poczucie winy lub bezwartościowości,
myśli samobójcze,
zaburzenia apetytu.

Jeśli przez co najmniej dwa tygodnie występuje pięć z tych dziewięciu objawów, można otrzymać diagnozę depresji. Model DSM skupia się na opisie objawów, ale nie odpowiada na pytanie: dlaczego ktoś tak się czuje?

Dodatkowe warunki:

Objawy powodują klinicznie istotne cierpienie lub upośledzenie funkcjonowania (np. w pracy, w relacjach, w szkole).
Objawy nie są wynikiem działania substancji (np. narkotyków, leków) ani choroby fizycznej.
Epizod nie jest lepiej wyjaśniony przez inne zaburzenia psychiczne (np. zaburzenia schizoafektywne).
Nie występuje po epizodzie maniakalnym lub hipomaniakalnym (chyba że był wywołany substancją lub chorobą fizyczną).

Co DSM pomija?

Wyobraź sobie kobietę, która od lat pracuje zawodowo, wychowuje dzieci, dba o dom i nie ma czasu na odpoczynek, relaks, ani rozmowę z bliskimi. Jej ciało i psychika w końcu się buntują: pojawia się bezsenność, zmęczenie, apatia, płaczliwość, zniechęcenie. DSM powie: "to depresja". Ale czy to choroba psychiczna, czy raczej naturalna reakcja organizmu na chroniczne przeciążenie i brak wsparcia?

Depresja jako reakcja na życie

Coraz więcej terapeutów i badaczy wskazuje, że tzw. depresja to często:

przewlekłe zmęczenie życiowe,
wyczerpanie egzystencjalne,
brak poczucia sensu i kierunku w życiu.

Niektóre objawy, które DSM przypisuje depresji, mogą być głosem naszego ciała i duszy mówiącym: "zatrzymaj się, to nie jest droga dla ciebie".

Tradycyjne leczenie

Farmakoterapia, czyli leki antydepresyjne, to najczęstszy sposób leczenia. W wielu przypadkach są pomocne, zwłaszcza gdy objawy są bardzo nasilone. Ale warto pamiętać, że leki nie rozwiązują przyczyn, a jedynie łagodzą objawy.

Szersze spojrzenie: psychika, duchowość, sens

Psychika to nie tylko chemia w mózgu. To nasze emocje, przekonania, relacje, doświadczenia. Duchowość to z kolei wymiar, w którym szukamy sensu, celu i wartości. Brak tych elementów może prowadzić do poczucia pustki, lęku i bezradności.

Jak pięknie ujął to Viktor Frankl: "Samo pragnienie jest dowodem na istnienie wody." Poczucie pustki to niekoniecznie koniec. To może być początek poszukiwań.

Jak możemy sobie pomóc?

Zatrzymać się i zadać sobie pytanie: czego mi brakuje?
Poszukać wsparcia: terapeuty, przyjaciela, grupy.
Zainteresować się logoterapią i podejściem egzystencjalnym.
Pomyśleć nie tylko o objawach, ale o sensie: co moje ciało i dusza chcą mi powiedzieć?

Podsumowanie

Depresja egzystencjalna nie zawsze oznacza, że jesteśmy "chorzy". Czasem oznacza, że za długo byliśmy silni. To zaproszenie do refleksji, zatrzymania się i zadbania o siebie na głębszym poziomie. Nie jesteś popsuty. Może po prostu jesteś zmęczony. A zmęczenie też zasługuje na zrozumienie i szacunek.

💬 Masz pytania lub chcesz porozmawiać? Skontaktuj się ze mną przez formularz lub maila – możesz zapytać o wszystko, nawet jeśli jeszcze nie wiesz, czy chcesz przyjść na sesję.

Maciej Kryczka — psychoterapia humanistyczno-egzystencjalna w Olsztynie, dla ludzi z pytaniami, nie tylko z problemami.